Dit artikel is gepubliceerd op tuinkrant.com

Pijpenla te Zwolle, tuinontwerp door Horst Nalbach

Aard van de tuin

De tuin is gelegen in de binnenstad van Zwolle, bij een middeleeuws huis. De tuin is smal en lang (6 x 35 meter) en heeft een hoogteverschil van 80 cm. Door de vorige bewoners is de tuin aangelegd op een klassieke manier met veel hagen, rozen, buxus.

Het wensenpakket

Voor het ontwerp heeft Dhr. Nalbach met de opdrachtgevers vooral via internet met elkaar contact gehad. Om de reiskosten te besparen zijn ze voor het eerste gesprek bij hem langs geweest. Ze hebben video-opnames, foto’s en een plattegrond mee genomen. Na het maken van de schetsen is de tuinarchitect naar Zwolle gegaan om het ontwerp te bespreken en alle maten nog eens te controleren.

De tuin is door een plaatselijke hovenier aangelegd en de beplanting heeft de architect samen met de bewoners aangelegd.

Het ontwerp

Het uitdagende van deze tuin was de “pijpenla” om te vormen in ruimtelijk prettigere verhoudingen. Door de nieuwe vormgeving zijn op natuurlijke wijze twee verschillende ruimten ontstaan. 

Iedere plek in de tuin heeft een eigen sfeer. Er is een meer gesloten ruimte bij het huis ontstaan en een open ruimte met een gazon achter in de tuin. Aan een kant van de tuin is de bestaande haag verwijderd omdat hij veel te veel ruimte innam. Daarvoor is een kant en klaar klimophekwerk gekomen.

Door de hoogteverschillen heb je vanuit het huis een prachtig overzicht over de tuin. De bestaande Magnolia draagt bij aan de coulissewerking. Ik vind het belangrijk om bestaande bomen te handhaven.

Bomen geven sfeer, beschutting. Deze boom is flink van onderen gesnoeid zodat je goed zicht op de rest van de tuin hebt.

Voor de bestrating zijn de bestaande oude klinker hergebruikt. Het materiaal van bestrating is erg belangrijk voor de sfeer in de tuin. Dit geldt zeker voor stadstuinen met beperkte afmetingen.

Dicht bij het huis zijn veel groenblijvende, vroeg en/en winterbloeiende planten (Helleborus) planten.

Verder weg heb ik voor een losse natuurlijke beplanting gekozen. In de zomerborder heb ik voor wat hogere beplanting gekozen om de indeling in twee ruimten te versterken.

Perspectief tekening

Klik op afbeelding voor een vergrote weergave aub

Ontwerp tekening

Klik op afbeelding voor een vergrote weergave aub

Het artikel heeft in een Special over bouwen & wonen [2002-2003] in het tijdschrift Villa d'Arte gestaan. Tekst Paula Kragten Fotografie Horst Nalbach

Droomtuin naar eigen ontwerp

'Een tuin ontwerpen betekent voortdurend keuzes maken'

Bij een mooi huis hoort een droom van een tuin. De neiging bestaat misschien om dat aspect nog even uit te stellen. Toch is het handiger de zaken in één keer aan te pakken en al in een vroeg stadium een ontwerp te laten maken. De bouwfase is tenslotte hét moment om in elk geval de basis - zoals muren, leidingen en voorzieningen voor een tuinhuis of zwembad - aan te leggen.

Een goede structuurschets en een doordacht beplantingsplan zijn de peilers waarop élk tuinontwerp rust. Verder moet een tuin vanzelfsprekend bij de gebruikers én bij de omgeving passen. Horst: 'Bijvoorbeeld bij de architectuur van de woning. Een huis in jaren dertig-stijl heeft een bepaalde vlakverdeling die je bijvoorbeeld in het ontwerp kunt verwerken. Ook de stijl van het interieur is van belang. Het mooiste resultaat ontstaat als je de sfeer binnen, buiten terug laat komen. Bijvoorbeeld door bepaalde steensoorten zowel binnen als buiten toe te passen. Of door de lijnen van een houten vloer in het tuinontwerp door te voeren.'

Ook de omgeving speelt een rol. 'Grenst de kavel aan een weiland, waardoor je vrij uitzicht hebt,dan probeer je dat uitzicht zoveel mogelijk te versterken. Is het uitzicht minder mooi,
dan is een beschutte patio-achtige tuin een betere optie.'

De stijl - formeel, minimalistisch, landelijk, klassiek - wordt vooral door de omgeving en door de smaak van de opdrachtgevers bepaald. Horst: 'Hun wensen staan uiteraard voorop. Om een idee te krijgen, vraag ik opdrachtgevers altijd of ze in tuinboeken en tijdschriften willen bladeren. Op die manier wordt meestal al snel duidelijk wat men wel en niet mooi vindt. Op basis daarvan bedenk ik een thema - bijvoorbeeld 'mediterraan' of 'open en gesloten' - dat in het ontwerp tot in detail wordt doorgevoerd. Het thema is de kapstok. Daaraan hang ik de indeling, het materiaalgebruik, de beplanting én de verdere aankleding op.'

Om structuur aan te kunnen brengen, is eigenlijk van belang dat je de tuin goed kent. Dat is in het geval van een nieuw gekochte kavel zelden het geval. Horst: 'Neem de tijd om het terrein te verkennen. Loop rond op verschillende tijden van de dag, ervaar hoe een bepaalde plek aanvoelt, waar je lekker beschut kunt zitten. Probeer uit te vinden wat er gebeurt als de seizoenen wisselen. Waar staat de zon als het ver in het najaar is? Vraag de buren naar hun ervaring, als er tenminste buren zijn. Op basis van die bevindingen kun je een vlekkenplan maken - zoals dat in vakjargon heet. Geen echt ontwerp, maar een globale opzet waarmee je het terrein in kaart brengt.'

Verder moet natuurlijk duidelijk zijn welke elementen een plek moeten krijgen. Het ontwerpen en aanleggen van een tuin is iets dat prima in etappes kan. Mochten er plannen zijn om in de toekomst een zwembad, tuinhuis of oranjerie te realiseren, dan is de bouwfase hét moment om alvast de nodige voorzieningen aan te brengen. Denk aan het metselen van muren, het leggen van funderingen, het doortrekken van leidingen en het creëren van aansluitpunten voor water en elektriciteit (verlichting). Al is het alleen al om te voorkomen dat die uitbundig bloeiende border straks weer op de schop moet. Bij het afsluiten van de hypotheek kan meteen een deel voor de tuin worden meegenomen..

Basisregels
Wat het maken van een indeling betreft: er is een aantal basisregels. Zo is een zwembad of oranjerie onder hoge bomen niet zo praktisch in verband met afvallend blad. Er zijn ook wettelijke bepalingen waar je je aan moet houden. Hagen moeten vijftig centimeter van de erfafscheiding worden geplant en bomen twee meter. Pal in de wind zitten is niet lekker, dus een terras heeft beschutting nodig. Of een terras in de zon of in de schaduw moet liggen, heeft alles te maken met persoonlijke voorkeuren, namelijk die van zonaanbidder of niet.

Een en ander moet ook praktisch zijn.
Horst: 'Een groot terras achterin de tuin is leuk. Maar als je graag buiten eet, is die plek misschien een minder goed idee. Tegen de tijd dat je bij de tuintafel bent, is het eten koud.' Toch is het soms een goed idee om vaste regels aan de laars te lappen. 'Soms kiezen mensen voor een vijver achterin de tuin. Maar hoe vaak komt het voor dat je daar staat te kijken? Van een vijver die je vanuit het huis ziet liggen, heb je veel meer plezier.

Hét voordeel van een professioneel tuinontwerper is dat hij of zij oplossingen kan aandragen, waar je als leek niet zo snel aan denkt. Horst: 'De neiging bestaat bijvoorbeeld om het terras pal achter het huis te maken. Maar dat betekent dan wel dat je vanuit de woonkamer standaard op een hoop stenen uitkijkt. Door ons klimaat leven we verhoudingsgewijs voornamelijk binnen. Ik probeer er daarom voor te zorgen dat er in de koude periode dichtbij huis veel gebeurt. Bijvoorbeeld door daar het accent op vroege én late bloeiers - zoals Helleborus - te leggen. Dan heb je iets moois om naar te kijken, in een tijd dat je nog relatief veel binnen bent.'

Het artikel heeft in december 2002 in het tijdschrift Tuinieren gestaan. Tekst Leontine Trijber Fotografie Horst Nalbach

De mooi-in-de-regen-tuin

Beknopt signalement Plaats: achtertuin in Alphen a/d.Rijn. Formaat: 5 x10 m Ligging: op het noorden Thema: ook in de regen aantrekkelijk

Dit ontwerp heeft tuinontwerper Horst Nalbach bedacht (en ook uitgevoerd) voor zijn eigen achtertuin in Alphen aan den Rijn. Bij deze tuin is het thema regen een belangrijk uitgangspunt. Horst wilde voor zichzelf een tuin die ook in de regen aantrekkelijk is en waarvan hij ook vanuit het huis kan genieten. Want, zo zegt hij, we wonen nu eenmaal in een regenachtig land. Horst heeft voor twee vierkante, verhoogde vijvers gekozen waarin je de regendruppels mooi kunt zien vallen in het water. De natuurstenen bestrating verandert in de regen van kleur. Door de gekozen indeling is er een evenwicht ontstaan tussen zitruimte, loopruimte, beplantings- vakken en vijvers.

Altijd een mooi uitzicht Vanuit het huis is er een prachtig uitzicht op de twee vijvers die in het groen zijn ingebed. De beplanting loopt tot aan de schuifpui en gaat visueel vloeiend over in de kamerplanten. Dicht bij de schuifpui groeien groenblijvende en winterbloeiende planten, waardoor je vanuit het huis ook in de winter een aantrekkelijk beeld hebt. In het midden van de tuin staan twee bolvormige kornoeljes (Cornus) op stam. Samen met een hogere fluweelboom (Rhus typina) achterin vormen ze een mooie coulisse. Hierdoor wordt de tuin natuurlijk ingedeeld en dat maakt hem visueel ruimer.

1. In mijn ideale tuin... "Een duidelijke, liefst strakke vormgeving, dat is kenmerkend voor mijn ideale tuin. De tuin is praktisch ingedeeld waarbij de ruimte om te lopen en zitten niet te groot en niet te klein is. Hij is niet in een keer helemaal te overzien. Elementen die zeker aanwezig zijn in mijn ideale tuin zijn: niveauverschillen, uitbundige beplanting, beplanting in de hoogte, natuursteen, duurzaam materiaal en natuurlijk vogels, kikkers, vlinders en bijen.'   2. Waar haal je je inspiratie vandaan? "De wensen van de bewoners zijn altijd mijn belangrijkste inspiratiebronnen. De tuin moet bij hen passen en aansluiten bij de sfeer waarin ze zich prettig voelen. En dan zijn er nog de mogelijkheden en de beperkingen van de tuin (ligging, uitzicht, grondsoort) en de architectuur van het huis. Als een huis iets aparts heeft, kan dit de vormgeving van de tuinbeïnvloeden.'

3. Welke bloem/plant vind je het mooist en waarom?
"Ik hou van planten die een lange tijd een duidelijke vorm/structuur hebben en houden (liefst ook in de winter). Zoals Hemelsteutel Sedum 'Herfstfreude', deze plant blijft het hele jaar aantrekkelijk. Astilbe chinensis 'Pumilla' is een goede bodembedekker met aarvormige bloemen, die ook in de winter in gedroogde vorm overeind blijven .

4. Hoe ziet je eigentuin eruit?
"Het ontwerp hiernaast is mijn eigen achtertuin. Het is een mooie tuin om naar te kijken, maar ook een heerlijke tuin om in te zitten. Ik wilde een tuin die ook vanuit het huis en bij regen aantrekkelijk is. Belangrijke elementen die hiervoor zorgen, zijn de vijvers en de bestrating. De regendruppels vallen prachtig in het water van de vijver. En de natuurstenen bestrating gedraagt zich als een kameleon: als het regent krijgt hij een andere kleur.'

5. Welk onderdeel of kenmerk zie je in elk ontwerp van je terug?
"Bij de vormgeving van de tuin kies ik voor een duidelijke (meestal strakke), heldere structuur. Alles moet bij elkaar passen. Een thema (water, ruimte, beslotenheid, of bos) is het verbindende element. De vorm en het materiaalgebruik sluit aan bij het huis, tuin en omgeving. Bij de beplanting spelen de vorm en de kleur van het blad een belangrijke rol. Bij voorkeur adviseer ik natuursteen en/of gebakken steen als bestralingsmateriaal.

6. Aan welke plant heb je een hekel en waarom?
"Iedere plant heeft wel iets moois. Maar ik zal niet zo gauw planten toepassen die gevoelig zijn voor ziekten en plagen (zoals Monarda en sommige rozen) of planten die na een korte bloei in elkaar zakken (Lupine). Dit is vooral in een kleine tuin van belang. Daarin moet elke plant het liefst een lange periode aantrekkelijk zijn."

Het artikel heeft in oktober 2001 in het tijdschrift Tuinieren gestaan. Tekst Paula Kragten en Leontine Trijber Fotografie Horst Nalbach

Altijd vakantie

Horst Nalbach: `Deze tuin zit vol contrasten. Er is ruimte door het uitzicht vanuit de serre en het grasveld, maar ook beslotenheid door de uitbundige beplanting rondom de terrassen. De tuin is onderhoudsarm, ondanks dat er veel te zien is. Bij het ontwerp is rekening gehouden met het feit dat de bewoners de tuin zelf wilden aanleggen. Er is daarom niet voor heel ingewikkelde constructies gekozen.

Mieke Uijlenbroek en Huib Verschuure waren het ineens zat. Mieke: `Toen we hier kwamen wonen, hebben we supersnel een functionele tuin aangelegd. Met gras, wat perkjes er omheen en een pad in het midden. Je kent het wel. Vrij fantasieloos eigenlijk. Toen de kinderen uitgekeken waren op de zandbak en de schommel, werd het tijd om te veranderen. En toen kregen we ineens haast. Horst Nalbach heeft de tuin van vrienden van ons ontworpen. Die tuin vonden we erg leuk. Vandaar dat we Horst hebben gevraagd. Onze wensen hadden we al op papier gezet.

Ik wilde graag een "hippe" tuin. Geen brave perkjes, maar speelse vormen en uitbundige beplanting
`Je kunt hier overal zitten: onder de pergola, op het gras of op een van de terrassen; vertelt Mieke Uijlenbroek enthousiast. Haar tuin is ontworpen door Horst Nalbach. `We hebben schaduw en zon. Er is volop ruimte, maar ook beschutting. En het houten terras geeft het hele jaar door een vakantiegevoel:
in veel felle kleuren. En ik wilde graag een houten terras én gras om in te liggen. Het houten terras bevalt erg goed. We hebben het losjes bevestigd, zodat het geluid maakt als je erover loopt. Dat geeft een permanent vakantiegevoel, want het klinkt alsof je over een steiger wandelt in de jachthaven. Daarbij heeft Horst paden met split bedacht. Ook daar zijn we heel blij mee. Door de lichte kleur is de tuin nooit somber, ook niet in de winter. En het pad is ook nog eens onderhoudsarm, want er ligt worteldoek onder. Dat gaat de groei van onkruid tegen en zorgt ervoor dat het split niet in de grond wordt getrapt.

Ook mooi in de winter

`De beplanting hebben we aan Horst overgelaten; vertelt Mieke verder. `Je neemt tenslotte niet voor niets een tuinontwerper in de arm. Ik heb alleen wat kleuren genoemd die ik mooi vind: geel, blauw, rood en oranje. En in boeken heb ik wat leuke planten aangewezen. Horst maakte op basis van onze wensen een ontwerpschets en een beplantingsplan. Ook berekende hij hoeveel we van alles nodig hadden én heeft hij alle benodigde planten, tuinaarde en bouwmaterialen besteld.Zelf hebben we de tuin leeggehaald, de bestrating gelegd en alles geplant. Dat ging perfect. In totaalhebben we er, met z'n tweeën en soms met z'n drieën, vier weekenden aan gewerkt. Het viel eigenlijk reuze mee.

Drie weken na de aanleg zag het er al prachtig uit. Na een jaar weet je helemaal niet wat je ziet: het wordt alleen maar mooier. Ook in de winter is deze tuin mooi. Het lichte split maakt hem vrolijk. En er staan siergrassen, bamboe en groenblijvende planten in, die ook dan leuk zijn om naar te kijken,

De hand van de meester

Wat maakt een professioneel tuinontwerp nu zo veel beter dan een eigen ontwerp? Mieke: `In eerste instantie vond ik het maar gezeur, een tuinontwerper inhuren. Maar ik ben compleet overstag. Ik kan het iedereen aanbevelen. Alles zit gewoon zo goed in elkaar. Dat lukt je zelf nooit. Je herkent echt de hand van de meester. We wilden bijvoorbeeld geen heuveltjes. Maar Horst is daar juist een voorstander van. Als compromis is de border in het midden iets verhoogd. Bij nader inzien was dat toch een goed idee. Op die manier komt de beplanting veel mooier uit. Ook het idee om de bestaande pergola één slag te draaien komt van Horst. Het is een subtiele verandering, maar wel een met veel effect. Op deze manier sluiten de terrassen veel mooier op elkaar aan. Zoiets hadden we zelf nooit kunnen verzinnen. De deskundigheid van zo'n ontwerper zit 'm vaak in kleine dingen. Bijvoorbeeld in kleuren die heel mooi repeteren. En ik heb het gevoel dat ik helemaal niets hoef te doen. Ja, soms wat onkruid weghalen of het gras maaien. En in het najaar snoeien. Dat is alles. We hebben nu voornamelijk vaste planten. Het is geweldig om te zien dat alles gewoon weer terug komt.'

Het artikel heeft in januari 2001 in het tijdschrift Tuinieren gestaan. Tekst Leontine Trijber.

Ook vanuit het huis moet je van je tuin kunnen genieten. Horst Nalbach: `Ook vanuit het huis moet je van je tuin kunnen genieten' `In ons klimaat kijk je het grootste deel van het jaar van binnen naar buiten. Je moet dus ook vanuit het huis van de tuin kunnen genieten. Zorg dat er aan het begin van de tuin iets te beleven is De beplanting voor een schuifpui of raam bijvoorbeeld zorgt voor een soort coulissewerking. Je kijkt door het groen naar buiten. Dat maakt een tuin extra spannend, omdat je hem niet in één keer kunt overzien. Die beplanting moet een tikje "transparant" zijn. Ik probeer meestal een soort thema te vinden, bijvoorbeeld een patiotuin of een klassieke tuin. Dynamiek is voor mij ook essentieel, er moet iets gebeuren. Zo houd ik van strakke lijnvoering, van geometrische figuren met als tegenwicht uitbundige beplanting. Als er een goede basis is, kan de beplanting losser zijn.

De schuur krijgt een begroeiing van klimplanten: wingerd (Parthenocissus) en klimop (Hedera helix).   Als omheining komt er rondom de hele tuin een hekwerk van betongaas met matten van wilgentenen, begroeid met diverse soorten klimop (Hedera helix)   De vijvers aan beide kanten van de tuin zijn net spiegels waarin de omgeving zich weerkaatst. Het zijn waterbakken gemaakt van rubberfolie met een zinken rand.

De zachtgele kleur van de Yellow Sun split is mooi in combinatie met de grijze stenen. Gebruik hiervoor een lichtgrijze terrastegel, liefst in natuursteen. De strepen dwars door de tuin geven het idee dat de tuin breder is dan in werkelijkheid het geval is. Het voordeel van split is dat het een hoekige structuur heeft waardoor het in elkaar grijpt. Je kunt er makkelijk met een stoel op zitten, zonder dat de poten daarin wegzakken. Bij grind is dat lastiger, omdat dat vanwege zijn ronde structuur "wegloopt".

Tuin-aanleg-tips

Teken je tuin op schaal
Laat oude ideeën los en sta open voor iets nieuws
Gebruik bij voorkeur één vorm (cirkel/vierkant)
Gebruik de ruimte, laat er soms een beplantingsvak uitspringen
Ga ook de hoogte in. Denk aan hoge planten, een boom of een pergola
Let op bloemen, maar ook op bladvorm, structuur, geur en herfstkleur
Plaats voorjaarsbeplanting zó dat je er vanuit het huis naar kunt kijken
Een tuin is nooit af en het duurt een tijdje voordat er evenwicht is
Een tuin vraagt begeleiding, stuur zo nu en dan bij