Het artikel heeft in een Special over bouwen & wonen [2002-2003] in het tijdschrift Villa d'Arte gestaan. Tekst Paula Kragten Fotografie Horst Nalbach

Droomtuin naar eigen ontwerp

'Een tuin ontwerpen betekent voortdurend keuzes maken'

Bij een mooi huis hoort een droom van een tuin. De neiging bestaat misschien om dat aspect nog even uit te stellen. Toch is het handiger de zaken in één keer aan te pakken en al in een vroeg stadium een ontwerp te laten maken. De bouwfase is tenslotte hét moment om in elk geval de basis - zoals muren, leidingen en voorzieningen voor een tuinhuis of zwembad - aan te leggen.

Een goede structuurschets en een doordacht beplantingsplan zijn de peilers waarop élk tuinontwerp rust. Verder moet een tuin vanzelfsprekend bij de gebruikers én bij de omgeving passen. Horst: 'Bijvoorbeeld bij de architectuur van de woning. Een huis in jaren dertig-stijl heeft een bepaalde vlakverdeling die je bijvoorbeeld in het ontwerp kunt verwerken. Ook de stijl van het interieur is van belang. Het mooiste resultaat ontstaat als je de sfeer binnen, buiten terug laat komen. Bijvoorbeeld door bepaalde steensoorten zowel binnen als buiten toe te passen. Of door de lijnen van een houten vloer in het tuinontwerp door te voeren.'

Ook de omgeving speelt een rol. 'Grenst de kavel aan een weiland, waardoor je vrij uitzicht hebt,dan probeer je dat uitzicht zoveel mogelijk te versterken. Is het uitzicht minder mooi,
dan is een beschutte patio-achtige tuin een betere optie.'

De stijl - formeel, minimalistisch, landelijk, klassiek - wordt vooral door de omgeving en door de smaak van de opdrachtgevers bepaald. Horst: 'Hun wensen staan uiteraard voorop. Om een idee te krijgen, vraag ik opdrachtgevers altijd of ze in tuinboeken en tijdschriften willen bladeren. Op die manier wordt meestal al snel duidelijk wat men wel en niet mooi vindt. Op basis daarvan bedenk ik een thema - bijvoorbeeld 'mediterraan' of 'open en gesloten' - dat in het ontwerp tot in detail wordt doorgevoerd. Het thema is de kapstok. Daaraan hang ik de indeling, het materiaalgebruik, de beplanting én de verdere aankleding op.'

Om structuur aan te kunnen brengen, is eigenlijk van belang dat je de tuin goed kent. Dat is in het geval van een nieuw gekochte kavel zelden het geval. Horst: 'Neem de tijd om het terrein te verkennen. Loop rond op verschillende tijden van de dag, ervaar hoe een bepaalde plek aanvoelt, waar je lekker beschut kunt zitten. Probeer uit te vinden wat er gebeurt als de seizoenen wisselen. Waar staat de zon als het ver in het najaar is? Vraag de buren naar hun ervaring, als er tenminste buren zijn. Op basis van die bevindingen kun je een vlekkenplan maken - zoals dat in vakjargon heet. Geen echt ontwerp, maar een globale opzet waarmee je het terrein in kaart brengt.'

Verder moet natuurlijk duidelijk zijn welke elementen een plek moeten krijgen. Het ontwerpen en aanleggen van een tuin is iets dat prima in etappes kan. Mochten er plannen zijn om in de toekomst een zwembad, tuinhuis of oranjerie te realiseren, dan is de bouwfase hét moment om alvast de nodige voorzieningen aan te brengen. Denk aan het metselen van muren, het leggen van funderingen, het doortrekken van leidingen en het creëren van aansluitpunten voor water en elektriciteit (verlichting). Al is het alleen al om te voorkomen dat die uitbundig bloeiende border straks weer op de schop moet. Bij het afsluiten van de hypotheek kan meteen een deel voor de tuin worden meegenomen..

Basisregels
Wat het maken van een indeling betreft: er is een aantal basisregels. Zo is een zwembad of oranjerie onder hoge bomen niet zo praktisch in verband met afvallend blad. Er zijn ook wettelijke bepalingen waar je je aan moet houden. Hagen moeten vijftig centimeter van de erfafscheiding worden geplant en bomen twee meter. Pal in de wind zitten is niet lekker, dus een terras heeft beschutting nodig. Of een terras in de zon of in de schaduw moet liggen, heeft alles te maken met persoonlijke voorkeuren, namelijk die van zonaanbidder of niet.

Een en ander moet ook praktisch zijn.
Horst: 'Een groot terras achterin de tuin is leuk. Maar als je graag buiten eet, is die plek misschien een minder goed idee. Tegen de tijd dat je bij de tuintafel bent, is het eten koud.' Toch is het soms een goed idee om vaste regels aan de laars te lappen. 'Soms kiezen mensen voor een vijver achterin de tuin. Maar hoe vaak komt het voor dat je daar staat te kijken? Van een vijver die je vanuit het huis ziet liggen, heb je veel meer plezier.

Hét voordeel van een professioneel tuinontwerper is dat hij of zij oplossingen kan aandragen, waar je als leek niet zo snel aan denkt. Horst: 'De neiging bestaat bijvoorbeeld om het terras pal achter het huis te maken. Maar dat betekent dan wel dat je vanuit de woonkamer standaard op een hoop stenen uitkijkt. Door ons klimaat leven we verhoudingsgewijs voornamelijk binnen. Ik probeer er daarom voor te zorgen dat er in de koude periode dichtbij huis veel gebeurt. Bijvoorbeeld door daar het accent op vroege én late bloeiers - zoals Helleborus - te leggen. Dan heb je iets moois om naar te kijken, in een tijd dat je nog relatief veel binnen bent.'